Het Winterpaleis

Het Winterpaleis van John Boyne is een van de mooiste boeken die ik de laatste jaren las. Het is een historische roman, waarin de liefde tussen twee personen in ballingschap een grote rol speelt.

Hoofdpersoon is de tachtigjarige Georgy Jachmenev, die met zijn vrouw Zoya in Engeland woont. Beiden kijken terug op een bewogen leven. Zo was Georgy ooit werkzaam aan het hof van de tsaar in Sint Petersburg, maar na diens val moest Georgy vluchten. Met Zoya, ook een balling, belandt hij uiteindelijk in Engeland. Als Zoya jaren later ernstig ziek wordt, besluit het paar een laatste reis te maken naar Rusland, het vaderland dat hun mooie èn nare herinneringen schonk.
Fascinerend aan Het Winterpaleis is de vertelkunst van de schrijver. Het boek begint in 1981; vervolgens speelt het tweede hoofdstuk zich af aan het begin van de vorige eeuw. Zo wisselt Boyne per hoofdstuk van tijdperk, maar is er wel een lijn die steeds verder terugvoert naar de noodlottige gebeurtenissen ten tijde van de Russische Revolutie. En naar de verrassende ontknoping van deze meesterlijk geschreven roman.

Dylan voor een euro

Morgen, vrijdag 24 mei, wordt Bob Dylan 72 jaar. Ter gelegenheid hiervan mijn stukje over Under the Red Sky, dat ik twee jaar terug al elders publiceerde.

Pas was ik in de bieb. Gauw even gekeken tussen de afgeschreven cd's, te koop voor een euro per stuk. Zowaar stond Bob Dylan ertussen: Under the Red Sky.
Natuurlijk mooi meegenomen, Dylan voor een euro. Nou had ik Under the Red Sky al, maar een extra exemplaar – voor in de auto - is altijd handig.
Toch gaf het me een dubbel gevoel. Waarom schrijft de bieb een cd van zo'n legendarische artiest af? En dat terwijl het cd-boekje er nog goed uitziet, evenals het schijfje zelf. Duidelijk een scheve prijs-kwaliteitsverhouding, want wat te denken van de muziek zelf?
Toegegeven, Under the Red Sky behoort niet tot Dylans beste albums, maar biedt genoeg luisterplezier. Ook speelt er een keur aan beroemdheden mee op de plaat, zoals George Harrison, Elton John en Stevie Ray Vaughan. Best bijzonder dus.

Het album begint speels met 'Wiggle Wiggle' en de titelsong. Beide songs hebben wat weg van kinderliedjes. De cd is opgedragen aan Gabby Goo Goo, de bijnaam van Dylans toen vierjarige dochter. Schreef hij bijvoorbeeld 'Wiggle Wiggle' speciaal voor haar? Zou kunnen. In elk geval is 'Wiggle Wiggle' een uitnodiging om het kind in jezelf niet te vergeten: Wiggle, wiggle, wiggle, you got nothing to lose.
De derde song, 'Unbelievable', is ook een hoogtepunt. Met een heerlijk vinnige regel: They said it was the land of milk and honey/ Now they say it's the land of money. Ook 'Born in Time' is mooi, al hoor ik liever de versie die Dylan een jaar eerder met producer Daniel Lanois opnam.
In 'TV Talkin' Song' houdt een spreker een boeiend pleidooi tegen de macht van de televisie. Blijft actueel in deze tijd van sensatiezucht en plat vermaak op de beeldbuis. Sometimes you gotta do like Elvis did and shoot the damn thing out.
'10,000 Men' en '2x2' boeien mij minder, maar met 'God Knows' is mijn aandacht weer helemaal terug. Wat wil je, met een tekst als deze: God knows the secrets of your heart/ He'll tell them to you when you're asleep.
'Handy Dandy' doet me gelijk denken aan 'Like a Rolling Stone'. Ook hier dat heerlijke orgeltje van Al Kooper. 'Handy Dandy' is een intrigerend portret. Wie is deze handy dandy? Controversy surrounds him/ He been around the world and back again. Vast en zeker een beroemdheid. En een man vol vreugde en verdriet. Handy Dandy, he got a basket of flowers and a bag full of sorrow.
Afsluiter 'Cat's in the Well' geeft een vrolijk, uptempo einde aan Under the Red Sky. Al met al valt er veel te genieten op dit album en dat voor slechts een euro. Maar dat dubbele gevoel blijf ik nog wel even houden, want Dylan voor een euro? Dat kan eigenlijk niet.

Nostalgie

Een stem die in de velden klonk,
een stem zo kalm en vreugdevol,
die in de poel van mijn gedachten zonk.

Ik snoei wat takken van een boom,
gevormd door jaren van een droom,
om die een plek te geven in mijn ziel.

Het geluid van golven in een poel met water
en ik verdrink weer in mijn nostalgie.

(vertaling van 'Nostalgia', David Sylvian)

Een land

Een land zo weids en ver van hier,
auto's staan langs de rivier.
Boven elke schoorsteentop
een land waarin de bus niet stopt.

Een land waarnaar geen kaart verwijst,
een bruidspaar in een fotolijst,
daar waar de piano staat
en droefheid uit je ogen gaat.

Dans voorbij de werkelijkheid
en we zien hoe ver ons uitzicht reikt.

Een land zo ongerept en vrij,
een land dat wacht op jou en mij.
Zie de sneeuw, waar paarden gaan
en kinderen verwonderd staan.

Dans voorbij de werkelijkheid
en we zien hoe ver ons uitzicht reikt.

Een land zo ongerept en vrij,
een land dat wacht op jou en mij.

(vertaling van 'My True Country', Paul Buchanan)

In mijn vertaling heb ik mijzelf wat vrij gelaten. Zo heb ik veel nagedacht over de titel. Een letterlijke vertaling als 'Mijn echte land' vind ik niet mooi. En 'Mijn ware land' klinkt teveel als 'warenland', wat ik associeer met een groot warenhuis.
'Mijn land' dan? Nee, dat komt me te chauvinistisch over. Is ook niet de bedoeling. Blijft over: 'Een land'. Dat bevalt me wel, een wat dromerige titel. Past wel bij deze song. Luister maar.

Shooting Star

In Mind Out of Time - Performing Artist 1986-1990 and Beyond schrijft Paul Williams over het ontstaan van ‘Shooting Star’, het fraaie slotnummer van het Bob Dylan-album Oh Mercy (uit 1989). Volgens Williams probeerde Dylan zonder succes een song te maken over prairies, vlaktes en verwondering. Toen besefte hij opeens dat een ‘shooting star’ (vallende ster) een symbool is van eindigheid en dus verlies. En zo herscheef Dylan de song, denkend aan zijn ex-vrouw. Vooral dit maakt het zo'n krachtige song, aldus Williams.
Luisterend naar ‘Shooting Star’ zie ik Dylan in gepeins verzonken. Vannacht zag hij een vallende ster. En hij dacht aan haar. Ze was hard op zoek naar een andere wereld, een wereld die hij nooit kende. Wellicht een wereld waarin ze niet meer ‘de vrouw van’ was? Is het haar gelukt, vroeg hij zich altijd af.
En hoe zat het met hem? Was hij nog steeds dezelfde? Is hij ooit degene geworden die zij wilde? Misschien gaf ze hem wel een teken. Misschien ging hij over een grens; een grens die alleen zij kon zien.
Nu ligt die tijd achter hen. Ze zijn niet meer samen, de ster is voorbij geschoten. Apocalyptische beelden gaan door zijn hoofd: de laatste brandweerwagen uit de hel rijdt langs, terwijl alle goede mensen bidden. Het is de laatste verzoeking, de laatste rekening wordt vereffend, het kan de laatste keer zijn dat je de Bergrede hoort. De laatste radio staat aan.
Ja, ondanks alles is er morgen weer een dag. Maar is het dan niet te laat om haar die dingen te zeggen, de dingen die ze wilde horen? Eenzaam staart hij naar de donkere hemel. Doet hij nog een wens? Wie weet. Zijn mondharmonica klinkt nog even in de nacht.

Helaas vond ik het origineel niet op YouTube (heeft ongetwijfeld met copyrights te maken). Maar ik vond wel deze niet onaardige coverversie.

De grote schilder

Steek de kaars aan, zeg liever niets.
Doe het raam maar open,
laat wat lucht naar binnen.
Ik ben op de vlucht voor het nieuws op tv:
men heeft niets geleerd door de eeuwen heen.

Ik neem een borrel, ben eraan toe.
Ik val in slaap en droom.
Een mooi klein meisje in een paarse jurk,
een lach in haar ogen die kan genezen.
Ze schilderde de wereld paarsroze
met een grote, brede glimlach.

Ik vroeg: 'Meisje, hoe kom je aan die lach,
die lach in je ogen die kan genezen?'
Ze zei: 'De grote schilder in de lucht
schildert de ogen van ons allemaal.'

(naar 'Big Painter', Bill Fay)

The Big Silence

Het is de Maand van de Spiritualiteit. Officieel loopt deze van 12 tot en met 26 januari, met als thema stilte. Voor mijn gevoel was die start al eerder: de eerste dagen van het jaar herhaalde de RKK de Britse serie The Big Silence. Hierin brachten vijf drukbezette mensen acht dagen door in absolute stilte. Daarna moesten ze de stilte zien te integreren in hun dagelijks leven.

Het was allesbehalve eenvoudig: de stilte confronteerde de deelnemers met de realiteit van hun leven. Nare ervaringen kwamen naar boven en de aangeboden begeleiding bleek hard nodig. Maar uiteindelijk plukten allen wel de vruchten van de stilte. Het deed me denken aan wat pastor Jurjen Beumer eens schreef: 'De stilte maakt onrustig, ze reinigt en ze loutert.'
Het mooie van The Big Silence is dat de serie je aan het denken zet. Heeft stilte een plek in mijn eigen leven? Te weinig, denk ik. Dagen gaan soms voorbij in een sfeer van 'ik moet nog dit' en 'ik moet nog dat'. Dan zijn stiltemomenten schaars en eerder luxe dan noodzaak. En dat voelt niet goed. Ik ga dan ook dagelijks minstens twintig minuten in stilte doorbrengen. En dat wil ik volhouden (met vallen en opstaan). Ook ná deze Maand van de Spiritualiteit.